Je zit achter je computer en merkt dat je eigenlijk niets meer opneemt. Er komen mails binnen, iemand stelt tussendoor een vraag en over tien minuten begint je volgende overleg. Normaal gesproken kun je daar best tegen, maar vandaag voelt ieder geluid te hard en iedere vraag als één vraag te veel.
Je concentratie is weg. Je wordt kortaf, krijgt hoofdpijn of voelt vooral een enorme behoefte om met rust gelaten te worden.
Je bent overprikkeld op je werk.
Dat kan iedereen weleens overkomen. Na een drukke dag, een intensief overleg, veel onverwachte gebeurtenissen of simpelweg te weinig slaap kan je hoofd vol zitten. Vaak helpt het om rust te nemen en merk je dat je daarna weer ruimte krijgt.
Maar wat als die overprikkeling steeds vaker voorkomt? Als je na je werk nauwelijks nog iets kunt hebben, het hele weekend nodig hebt om bij te komen of merkt dat je normale werkdag ineens ontzettend veel van je vraagt?
Dan is het goed om niet alleen te kijken naar hoe je de prikkels kunt verminderen, maar ook naar de vraag: waarom raakt mijn systeem zo vol?
Hoe voelt overprikkeling op het werk?
Overprikkeling kan zich op allerlei manieren uiten. De één krijgt hoofdpijn of voelt spanning in het lichaam, terwijl de ander vooral merkt dat concentreren niet meer lukt. Je kunt sneller geïrriteerd raken, moeite hebben om keuzes te maken of merken dat iedere extra vraag je te veel is.
Soms ontstaat er juist een soort mist in je hoofd. Je leest dezelfde mail drie keer en hebt nog steeds geen idee wat er staat. Je springt van taak naar taak zonder iets af te maken of hebt aan het einde van de dag het gevoel dat je ontzettend druk bent geweest, maar nauwelijks iets hebt gedaan.
Ook na werktijd kun je het merken. Misschien wil je bij thuiskomst eerst een half uur niemand spreken, staat de televisie te hard of merk je dat zelfs de vraag “wat eten we vanavond?” je irriteert.
Dat betekent niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Overprikkeling is in de basis een signaal dat er op dat moment meer informatie en belasting binnenkomt dan je goed kunt verwerken.
De vraag is vooral: herstel je daarna ook weer?
Waarom raak je overprikkeld op je werk?
Bij prikkels denken we al snel aan geluid, licht en een drukke kantoortuin. Dat kan absoluut meespelen, maar op het werk zijn er veel meer soorten prikkels.
Een volle agenda is een prikkel. Steeds moeten schakelen tussen verschillende taken ook. Een leidinggevende die onverwacht iets van je vraagt, een gespannen sfeer in het team, een reorganisatie, deadlines, verantwoordelijkheid, ingewikkelde gesprekken en een mailbox die nooit leeg raakt: je brein moet het allemaal verwerken.
En dan zijn er nog de prikkels die we zelf toevoegen. De lat hoog leggen. Alles goed willen doen. Geen nee zeggen. In je hoofd gesprekken nog vijf keer herhalen. Ook ’s avonds je mail bekijken of alvast nadenken over morgen.
Soms is het dus niet één druk kantoor dat het probleem vormt. Het is de optelsom.
Overprikkeling en HSP
Als je hoogsensitief bent, kan overprikkeling sneller ontstaan doordat je informatie en indrukken diepgaand verwerkt. Je merkt vaak veel op: geluiden, sfeer, veranderingen, emoties van anderen en kleine details. Dat kan prachtige kwaliteiten opleveren, maar vraagt ook verwerkingstijd.
Toch wil ik overprikkeling niet automatisch gelijkstellen aan HSP. Ook als je niet hoogsensitief bent kun je overprikkeld raken, zeker wanneer de belasting langere tijd hoog is en herstel achterblijft.
Andersom betekent hoogsensitief zijn ook niet dat je voortdurend overprikkeld hoeft te zijn. Als je weet wat je nodig hebt, voldoende kunt herstellen en werkt in omstandigheden die bij je passen, kan sensitiviteit juist een grote kracht zijn.
Overprikkeld, gestrest, overspannen of burn-out?
Deze begrippen worden nogal eens door elkaar gebruikt, terwijl ze niet hetzelfde betekenen.
Je kunt na één intensieve werkdag overprikkeld zijn en de volgende ochtend weer prima functioneren. Stress hoort bovendien bij het leven en is niet per definitie ongezond. Je lichaam kan tijdelijk extra energie mobiliseren wanneer dat nodig is en daarna weer herstellen.
Het wordt anders wanneer de belasting langere tijd groter is dan je mogelijkheden om te herstellen. Je merkt bijvoorbeeld dat een avond of weekend niet meer voldoende is, dat je slecht slaapt, blijft piekeren, sneller emotioneel bent of steeds minder goed kunt concentreren. Ook lichamelijke klachten kunnen toenemen.
Dan kan er sprake zijn van overspanningsklachten en is het verstandig om daar niet simpelweg doorheen te blijven werken.
Een burn-out gaat nog verder. Daarbij is sprake van langdurige overbelasting en ernstige uitputting, waardoor normaal functioneren vaak veel moeilijker wordt. Het is niet iets wat je oplost met een lang weekend, een vakantie of een paar tips voor een rustigere werkdag.
Belangrijk is vooral dat je jezelf niet hoeft te diagnosticeren. Als klachten aanhouden, verergeren of je functioneren duidelijk beïnvloeden, bespreek ze dan met je huisarts en, wanneer werk een belangrijke rol speelt, met de bedrijfsarts.
Je hoeft niet te wachten tot je volledig uitvalt om hulp te mogen vragen.
Herstel ik nog van mijn werk?
Ben je na een rustige avond weer redelijk jezelf? Heb je na een goede nacht slaap weer energie? Kun je in het weekend ook daadwerkelijk leuke dingen doen?
Of merk je dat je herstelmomenten vooral nodig hebt om nét genoeg op te laden voor de volgende werkdag?
Dat verschil is belangrijk.
Als iedere avond in het teken staat van bijkomen, je weekenden vooral herstelweekenden zijn en een vakantie voornamelijk voelt als instorten zodra je eindelijk mag stoppen, dan verdient dat aandacht.
Niet omdat je daarmee automatisch een burn-out hebt, maar omdat werk en herstel niet meer goed in balans lijken te zijn.
Wat kun je doen als je tijdens je werk overprikkeld raakt?
Wanneer je hoofd al vol zit, is nóg harder proberen te concentreren meestal niet de meest effectieve oplossing. Probeer juist tijdelijk minder informatie binnen te laten komen.
Ga even naar buiten, loop een rondje zonder telefoon of zoek een rustige plek. Zet meldingen uit wanneer je geconcentreerd moet werken en kijk of je afspraken minder strak achter elkaar kunt plannen. Soms helpen tien minuten zonder nieuwe input meer dan nog een half uur naar je scherm staren.
Ook kleine overgangen kunnen verschil maken. Na een intensief gesprek niet direct het volgende overleg in, maar even tijd nemen om aantekeningen af te ronden en je hoofd leeg te maken. Niet tijdens de lunch achter je laptop blijven zitten, maar daadwerkelijk pauze nemen.
Dat klinkt misschien simpel, maar juist wanneer we druk zijn, schrappen we vaak als eerste de momenten die ons helpen om die druk te verwerken.
Kijk verder dan alleen de prikkels
Als overprikkeling regelmatig terugkomt, zou ik niet alleen oplossingen zoeken in een noise-cancelling koptelefoon, thuiswerken of vaker pauze nemen.
Kijk ook naar het grotere geheel.
Hoeveel wordt er structureel van je gevraagd? Hoeveel verantwoordelijkheid draag je? Kun je grenzen stellen? Hoe vaak zeg je ja terwijl je eigenlijk nee bedoelt? Kun je je werk loslaten wanneer je naar huis gaat? Past het tempo bij je? En krijg je nog voldoende energie terug van wat je doet?
Misschien ligt het probleem niet alleen in een drukke werkplek, maar ben je al langere tijd meer aan het geven dan je kunt herstellen.
Dan vraagt de situatie om meer dan een paar trucjes tegen prikkels.
Wat heb ik nodig om weer ruimte te voelen?
Misschien heb je meer hersteltijd nodig. Minder afspraken. Duidelijkere grenzen. Een andere verdeling van taken. Meer autonomie. Een gesprek met je leidinggevende. Of misschien moet je eerst erkennen dat de hoeveelheid die je nu probeert vol te houden simpelweg te veel is.
En soms ontdek je dat het niet alleen over werk gaat. Werk, gezin, zorgen voor anderen, sociale afspraken en alles wat je van jezelf verwacht komen uiteindelijk allemaal in hetzelfde systeem terecht.
Je hoeft niet alles afzonderlijk prima aan te kunnen als de optelsom te groot is.
Wacht niet tot je lichaam voor jou stopt
Ik zie in mijn coaching regelmatig mensen die achteraf precies kunnen aanwijzen wanneer hun lichaam de eerste signalen gaf. Slechter slapen. Hoofdpijn. Hartkloppingen. Niet meer kunnen concentreren. Huilen om kleine dingen. Geen zin meer hebben in sociale afspraken. Steeds minder kunnen verdragen.
Maar op dat moment dachten ze: nog even door.
Tot dat niet meer ging.
Dat betekent niet dat iedere periode van overprikkeling een voorstadium van burn-out is. Dat zou te kort door de bocht zijn. Wel geloof ik dat je signalen serieus mag nemen voordat ze groot genoeg zijn om je tot stilstand te dwingen.
Je hoeft niet eerst om te vallen voordat je iets mag veranderen.
Van volhouden naar luisteren
Als je regelmatig overprikkeld raakt op je werk, hoef je niet meteen te concluderen dat je een andere baan nodig hebt. Misschien zijn er aanpassingen mogelijk in hoe je werkt, hoeveel je doet of hoe je herstelt.
Maar misschien vertelt je overprikkeling je ook iets wat je al langer probeert weg te duwen.
Dat het te veel is. Dat je grenzen zijn verschoven. Dat je werk niet meer bij je past zoals vroeger. Of dat je verlangt naar een andere manier van werken.
Dan hoeft het antwoord nog niet meteen duidelijk te zijn.
Je kunt beginnen met luisteren.
In mijn coaching kijken we daarom niet alleen naar hoe je beter kunt omgaan met druk en prikkels, maar ook naar wat eronder ligt. Wat vraagt te veel van je? Welke patronen houden dat in stand? Waar liggen je grenzen? Wat heb je nodig om te herstellen en hoe wil je eigenlijk dat werk onderdeel is van je leven?
Soms is de eerste stap niet harder proberen om het vol te houden.
Soms is de eerste stap erkennen dat het anders mag.
Van moeten naar willen.
Meer weten over stress, overspannenheid en burn-out?
Wil je beter begrijpen wat er gebeurt wanneer stress te lang aanhoudt en hoe herstel werkt? Voor UWV heb ik twee webinars over burn-out en herstel verzorgd. Daarin neem ik je stap voor stap mee in wat stress met je doet, hoe je signalen van overbelasting kunt herkennen en wat belangrijk is in het herstelproces.
Je kunt de webinars hier terugkijken:
Webinar Burn-out – Inzicht & herstel bij stressklachten
In dit webinar vertel ik meer over stress, overbelasting en burn-out en help ik je begrijpen wat er gebeurt wanneer je systeem langere tijd onder druk staat.
Webinar Burn-out 2 – Inzicht & herstel bij stressklachten
In het vervolg gaan we verder in op herstel en de stappen die kunnen helpen om weer ruimte, energie en vertrouwen op te bouwen.
Juist als je nog niet bent uitgevallen, maar merkt dat je steeds vaker overprikkeld bent, slecht herstelt of het gevoel hebt dat je voortdurend ‘aan’ staat, kan het waardevol zijn om je daar nu al in te verdiepen. Je hoeft niet te wachten tot je lichaam voor jou op de rem trapt.
